Doç. Dr. Cengiz ANDAN

İkinci Görüş Alın

Tüp bebek uzmanı İstanbul

Gebe kalamayan bir çiftin en çok ihtiyaç duyduğu şey yeni bir tedavi değil, doğru sıralanmış bir plandır; çünkü bu alanda kaybedilen en pahalı şey zamandır.

Kısa Cevap. Bu alanda değerlendirme, çiftin bütününü tek seferde ele almakla başlar: kadında yaş, rezerv ve rahim yapısı; erkekte sperm analizi. Cerrahi gerektiren bir sorun varsa — endometriozis, miyom, rahim içi patoloji — bunun ne zaman ve ne kadar müdahale edileceği kararı sürecin belirleyici noktasıdır.

Özetle:

  • Değerlendirme çiftin ikisini birden kapsar; tek taraflı inceleme süreci uzatır.
  • Cerrahi ile üreme tedavisinin kesiştiği noktada karar vermek bu alanın en kritik parçasıdır.
  • Gereksiz tedavi ve gereksiz ameliyat, bu alanda en sık görülen zaman kayıplarıdır.
  • Değerlendirme Şişli/Nişantaşı'nda yapılır; cerrahi gerektiğinde uygun koşullarda planlanır.
Üreme sağlığı değerlendirmesini yürüten kadın hastalıkları uzmanı — Doç. Dr. Cengiz Andan, İstanbul

Değerlendirmenin kapsamı nedir?

Gebe kalamama, tek bir hastalığın değil birçok farklı durumun ortak sonucudur; bu nedenle değerlendirme geniş bir çerçevede yapılır. Kadın tarafında ele alınan başlıklar şunlardır: yaş, yumurtalık rezervi, yumurtlamanın düzenli olup olmadığı, tüplerin açıklığı, rahim boşluğunun yapısı ve endometriozis gibi eşlik eden hastalıklar. Erkek tarafında sperm analizi temel basamaktır. Buna çiftin ortak öyküsü eklenir: ne kadar süredir denendiği, önceki gebelikler, geçirilmiş ameliyatlar ve kullanılan ilaçlar. Bu alanın ayırt edici yanı, cerrahi ile üreme tedavisinin kesiştiği noktada karar verilmesini gerektirmesidir — endometriozis, miyom ve rahim içi sorunlar hem cerrahi hem üreme başlığına aittir. Sürecin bütünü tüp bebek tedavisi başlığında ele alınmıştır.

İlk görüşmede yapılanlar

Verimli bir ilk görüşme, sonraki ayları belirler ve bu nedenle tek seferde mümkün olduğunca çok başlığın kapatılması hedeflenir:

Basamakİçeriği
Ayrıntılı öyküSüre, adet düzeni, önceki gebelikler, ameliyatlar
Muayene ve ultrasonYumurtalıklar, rahim, antral folikül sayımı
Rezerv değerlendirmesiAMH ve folikül sayımı birlikte
Erkek değerlendirmesiSperm analizi istenir veya sonucu incelenir
Tüp değerlendirmesiGerekirse planlanır
Rahim boşluğuGerekirse ileri inceleme planlanır
PlanBasamakların sırası ve takvimi belirlenir

Bu listenin son satırı en önemlisidir. Çiftlerin çoğu ellerinde birçok tetkikle gelir ama bir takvimi yoktur; oysa hangi basamağın ne zaman yapılacağı belirlenmeden geçen her ay bir kayıptır.

Kaynak: ESHRE — infertil çiftin değerlendirilmesi.

Cerrahi ile üreme kesişimi

Bu alanın en zorlu kararları, bir cerrahi sorunun üreme tedavisinden önce düzeltilip düzeltilmeyeceğine ilişkindir. Karşılaşılan tipik durumlar şunlardır: yumurtalıkta çikolata kisti, rahim boşluğuna sarkan miyom, rahim içi polip, yapışıklık ya da doğuştan gelen perde, derin endometriozis ve tüplerde sıvı birikmesi. Bu tabloların her biri için ayrı bir denge kurulur; çünkü ameliyat bir yandan gebelik şansını artırabilirken diğer yandan zaman kaybettirebilir ve yumurtalık cerrahisinde olduğu gibi rezervi azaltabilir. Bu nedenle karar tek bir kurala değil, hastanın yaşına, rezervine, yakınmalarına ve tedavi takvimine göre verilir. Bu kesişimde doğru karar vermek, bu alandaki uzmanlığın asıl sınandığı yerdir. Rahim içi değerlendirme tüp bebek öncesi rahim değerlendirmesi sayfasında ayrıntılandırılmıştır.

Ne zaman ameliyat, ne zaman doğrudan tedavi?

İnfertil çift değerlendirmesinin ele alındığı bilimsel toplantı — Doç. Dr. Cengiz Andan, İstanbul
Bu karar tek bir kurala değil, hastanın bütününe göre verilir.

Genel çerçeve şöyle özetlenebilir. Rahim boşluğunu bozan yapılar — polip, boşluğa sarkan miyom, yapışıklık, perde — tedaviden önce düzeltilir; bu girişimler kısa sürer ve gebeliğin tutunacağı yüzeyi doğrudan iyileştirir. Tüplerde sıvı birikmesi saptandığında müdahale önerilir, çünkü bu sıvının embriyonun tutunmasını olumsuz etkileyebildiği bildirilmiştir. Buna karşılık küçük ve sessiz çikolata kistlerinde ameliyat çoğu zaman ertelenir; cerrahinin rezerve maliyeti, sağlayacağı kazancın önüne geçebilir. Rahim duvarı içinde kalan ve boşluğu bozmayan miyomlarda da ameliyat kararı temkinlidir. Bu kararların her biri hastayla birlikte ve gerekçeleri anlatılarak verilir; hastanın neden ameliyat olduğunu ya da neden olmadığını bilmesi gerekir.

Gereksiz girişimden kaçınmak

Bu alanda risk yalnızca eksik tedavide değil, gereksiz girişimdedir:

Sık görülen aşırılıkSorunu
Herkese rutin histeroskopiEk yarar gösterilememiştir
İleri incelemelerin tekrarıZaman ve maliyet kaybı
Kanıtı sınırlı destek tedavileriSonucu değiştirmiyor
Her denemede genetik testSeçilmiş gruplarda anlamlı
Küçük endometriomaların ameliyatıRezerve maliyeti var
Aşılamanın gereğinden fazla tekrarıAylar kaybedilir

Bunların ortak özelliği, çifte ek maliyet ve ek zaman yüklemesi ama sonucu değiştirdiğinin gösterilememesidir. Sık karşılaşılan aşırılıklar şunlardır: her hastaya rutin histeroskopi yapılması, ultrasonu temiz olan çiftlerde ileri incelemelerin tekrarlanması, kanıtı sınırlı destek tedavilerinin eklenmesi, her tüp bebek denemesine genetik test eklenmesi ve küçük endometriomaların ameliyat edilmesi. Bu alanda iyi hekimlik, elindeki her aracı kullanmak değil hangi aracın bu çifte gerçekten katkı sağlayacağını seçmektir. Önerilen her ek işlemin gerekçesinin sorulması, çiftin en doğal hakkıdır ve iyi bir hekim bu soruyu memnuniyetle karşılar.

Zamanın değeri

Bu alanda en pahalı kaynak paradan çok zamandır ve bunun nedeni biyolojiktir: kadının yumurta rezervi yenilenmez ve yaş ilerledikçe hem sayı hem kalite azalır. Otuz beş yaşından sonra bu azalma hızlanır, kırk yaşından sonra daha da belirginleşir. Bu gerçek, tedavi planının nasıl kurulacağını doğrudan belirler. Genç bir çiftte basamakları sırayla denemek makul iken, otuz sekiz yaşındaki bir kadında aynı sıralamayı izlemek yılları harcayabilir; bu grupta bazı basamaklar atlanır. Aynı mantık ameliyat kararları için de geçerlidir: bir cerrahi girişim ve sonrasındaki iyileşme dönemi, aylar anlamına gelir ve bu ayların bedeli her yaşta aynı değildir. Bu nedenle plan kurulurken hastanın yaşı, tetkik sonuçları kadar belirleyici bir veri olarak masaya konur.

Kaynak: ASRM — yaş ve üreme kapasitesi.

Erkek değerlendirmesi

Bu başlık, sürecin en sık atlanan parçasıdır. Gebe kalamama olgularının önemli bir bölümünde erkek faktörü tek başına ya da kadın faktörüyle birlikte rol oynar; buna rağmen değerlendirme çoğu zaman yalnızca kadın üzerinden yürütülür ve erkek analizi aylar sonra istenir. Oysa sperm analizi basit, hızlı ve maliyeti düşük bir incelemedir; ilk görüşmede istenmesi mantıklıdır. Analizde sayı, hareketlilik ve şekil değerlendirilir; sonuçlar sınırda ya da düşük çıktığında tekrar edilmesi gerekebilir çünkü değerler kişide zaman içinde değişkenlik gösterir. Belirgin bozukluk saptandığında üroloji değerlendirmesi gündeme gelir. Yaşam tarzı başlıkları — sigara, aşırı kilo, ısı maruziyeti — bu tarafta da etkilidir. Erkek değerlendirmesinin geciktirilmesi, çiftin planını temelsiz bir zemin üzerine kurar.

Nişantaşı'nda süreç

Değerlendirme Şişli'nin Nişantaşı semtindeki muayenehanede yürütülür; Halaskargazi Caddesi üzerindeki konum M2 metro hattının Osmanbey durağına yürüme mesafesindedir ve şehrin her iki yakasından ulaşılabilir. Bu alanda süreç birden fazla ziyaret gerektirdiği için ulaşım kolaylığı gerçek bir avantajdır. İlk görüşmeye gelirken elinizdeki tüm belgeleri getirmeniz önemlidir: önceki tetkik sonuçları, ultrason raporları, sperm analizi, geçirilmiş ameliyatların raporları ve varsa önceki tedavi kayıtları. Çiftin birlikte gelmesi, sürecin baştan ortak kurulmasını sağlar ve tek taraflı planlamanın önüne geçer. Cerrahi gerektiren bir durum saptanırsa girişim uygun koşullarda planlanır; tedavi basamakları ise takvim hâlinde yazılı olarak paylaşılır. Randevu oluşturma ve yol tarifi bilgileri iletişim sayfasındadır.

Sık Sorulan Sorular

Evet, bu güçlü biçimde önerilir. Gebe kalamama olgularının önemli bir bölümünde erkek faktörü rol oynar; çiftin birlikte değerlendirilmesi süreci baştan doğru kurar ve zaman kaybını önler.

Önceki tetkik sonuçlarınızı, ultrason raporlarınızı, sperm analizini, geçirilmiş ameliyatların raporlarını ve varsa önceki tedavi kayıtlarını. Belgelerin eksiksiz olması değerlendirmeyi hızlandırır.

Bu karar tek bir kurala göre verilmez. Rahim boşluğunu bozan yapılar genellikle önce düzeltilir; küçük ve sessiz çikolata kistlerinde ise cerrahi çoğu zaman ertelenir çünkü rezerve maliyeti olabilir.

Hayır. Rutin histeroskopi, tekrarlanan ileri incelemeler ve kanıtı sınırlı destek tedavileri sıklıkla gereksizdir. Önerilen her işlemin gerekçesini sormak sizin en doğal hakkınızdır.

Belirleyici biçimde. Yumurta rezervi yenilenmez ve yaş ilerledikçe azalır; bu nedenle genç bir çiftte basamaklar sırayla denenirken, otuz sekiz yaş üzerinde bazı basamaklar atlanabilir.

İlk görüşmede. Basit, hızlı ve maliyeti düşük bir incelemedir; geciktirilmesi çiftin planını eksik bir zemin üzerine kurar. Sonuçlar sınırda çıkarsa tekrar edilmesi gerekebilir.

Bu alanda hastalarıma en çok verdiğim şey yeni bir tedavi değil, bir takvim. Çünkü karşıma gelen çiftlerin çoğunda tetkik eksikliği değil sıra eksikliği var — üç yıldır deniyorlar ama kimse bir plan yazmamış. Bir de erkek meselesi: hâlâ eşi hiç analiz yaptırmamış çiftler geliyor. O basit tahlili ilk gün istemek, bazen aylarca sürecek bir yanlış yolu baştan kapatıyor.

Doç. Dr. Cengiz Andan
Doç. Dr. Cengiz ANDANOnline
Merhaba.
Size nasıl yardımcı olabilirim?